همراه ما باشید

گزارش کاوش از سفر روحانی به ژاپن:

این سفر عادی نیست!

این سفر عادی نیست!

درحالی که مقامات ایرانی در تلاشند تا سفر رئیس جمهور به ژاپن را یک سفر عادی و در چارچوب روابط دوجانبه و با هدف گسترش آن معرفی کنند، شواهد حاکی از آن است که سفر روحانی به توکیو نمی‌تواند عادی باشد.

به گزارش پایگاه خبری کاوش، تا سفر حسن روحانی رئیس جمهور اسلامی ایران به ژاپن زمان زیادی باقی نمانده است، وی نخست به مالزی می‌رود و سپس کوالالامپور را به مقصد توکیو ترک خواهد گفت تا با شینزو آبه نخست‌وزیر ژاپن یک دیدار فشرده و ظاهرا یک روزه داشته باشد.

هرچند مقامات ایرانی مدعی هستند که این سفر به دعوت نخست‌وزیر ژاپن در دیدارش از ایران انجام می‌گیرد، اما پروتکل‌های دپیلماتیک نشان می‌دهند، که چنین ادعایی تنها می‌تواند ظاهر قضیه باشد.‌ درست است که آبه از روحانی برای سفر به ژاپن دعوت کرده است، اما چنین دعوت‌هایی معمولا به صورت کلی و به نشانه اینکه کشور میهمان تمایل دارد تا روابط ادامه یابد، تلقی شده و زمان مشخصی برای آن تعیین نمی‌شود. پس این ایران است که سفر توکیو را لازم دیده و تصمیم به اجابت دعوت میزبان خود گرفته است.

 

توکیو، سفری که عادی نیست!

 

البته مقامات ایرانی جملگی در تلاشند تا از قرار گرفتن این سفر در کانون توجه رسانه‌ها و به ویژه رسانه‌ها داخلی جلوگیری کرده و آن را نه یک سفر پر اهمیت با اهداف راهبردی و حساس که یک سفر عادی و معمول در چارچوب روابط دو جانبه ایران و ژاپن نشان دهند.

تنها اشاره شخص رئیس جمهور به اهداف سفرش به ژاپن، به مسایلی ظاهر عادی محدود می‌شود، وی پیش از سفر به مالزی در این باره گفت: "یکی از مسائلی که آقای آبه در تهران و نیویورک مورد توجه قرار می ‌داد، امنیت منطقه به خصوص امنیت کشتیرانی بود و در دیدارهای دو جانبه همواره در این زمینه با هم رایزنی می کردیم که قاعدتاً در این سفر نیز درباره این مسایل با هم گفتگو خواهیم کرد."

وی همچنین اظهار کرد:  ژاپن بعد از انقلاب در ایران فعالیت های اقتصادی و سرمایه‌گذاری‌های خوب و مهمی داشته است. الان هم راجع به مسایل زیست محیطی با هم مذاکرات تنگاتنگ و خوبی داریم. اگر امروز کاهش روابطی می‌بینیم این کاهش روابط موقت به دلیل فشار ظالمانه آمریکا و تحریم غیرقانونی است.

علی ربیعی سخنگوی دولت نیز دیروز در نشست خبری خود در این باره گفت: مذاکرات رئیس جمهوری در توکیو دوجانبه و برای گسترش روابط اقتصادی متمرکز خواهد بود و سایر موضوعات مورد علاقه طرفین هم مورد بحث قرار خواهد گرفت.

وی افزود: سفر آقای رئیس‌جمهور به ژاپن ربطی به مسائلی مثل مذاکره با آمریکا ندارد منتها معمولاً دوستان ژاپنی ما حامل پیام ها و ابتکارعمل‌هایی هستند که ما از شنیدن آنها استقبال می‌کنیم و با جدیت هم بررسی می کنیم منتها هیچ برنامه از پیش تعیین شده‌ای در این زمینه وجود ندارد.

عباس عراقچی، معاون وزیر امور خارجه  نیز این سفر را "فشرده و یک روزه" دانست  که نباید توقع خاصی  از آن داشت، اما سید عباس موسوی سخنگوی وزارت امور خارجه گفته بود "ژاپن پیشنهاداتی برای کاهش تنش در منطقه داده و هدف از سفر رئیس جمهوری به ژاپن گسترش روابط دو کشوراست."

در این مورد همچنین شاهد اظهارات بیژن نامدار زنگنه، وزیر نفت  نیز بودیم که گفت در این سفر رییس جمهور ایران را همراهی نخواهد کرد، اما زنگنه مورد دیگری را نیز مطرح کرد: "ما می‌دانیم چگونه از پس قلدربازی‌های برخی تولیدکنندگان برآییم. فقط تحریم را بگذرانیم، بعد می‌دانیم چگونه بازارمان را برگردانیم."‌

طرف ژاپنی نیز سفر را فرصتی برای رایزنی در باره امنیت منطقه و کاهش در آن مطرح کرده است.

 

عرف دیپلماتیک راست می‌گوید یا دولت؟

 

باید توجه داشت که مدت زمان زیادی از سفر آبه تهران نمی‌گذرد و بر پایه تجربه دیپلماسی بین‌المللی انجام سفر طرف مقابل در یک بازه زمانی نسبتا کوتاه، به صورتی که حالت دید و بازدید به خود بگیرد، تنها در مواقعی رخ می‌دهد که یک وضعیت استثنایی در روابط دو طرف حاکم باشد، به این معنی که برای نمونه دو کشور پس از سال‌ها قطع رابطه تصمیم به برقراری مراودات گرفته باشند یا از سردی روابط خود که به دلایل گوناگون ایجاد شده بکاهند، یا روابط دو کشور رو به گسترش شتابان و حتی جهشی بزرگ بوده و یا در آستانه ایجاد یک پیوند و اتحاد راهبردی باشند و امکان دیگر، اینکه مساله بسیار حساسی در میان باشد که هر یک از دو کشور بخشی از آن مساله هستند.

آنچه روشن است در حال حاضر روابط ایران و ژاپن در عین اینکه دوستانه است، اما رو به گسترش یا جهش نیست، همچنین کشورمان به هیچ روی برای برقراری اتحاد راهبری با ژاپن برنامه‌ای نداشته و نمی‌تواند داشته باشد. پس حتما اتفاق بسیار مهمی رخ داده که موجب اظهار تمایل حسن روحانی به بازدید از توکیو شده است.

همانگونه که خود رئیس جمهور نیز اشاره کرده، این سومین دیدار وی با شینزو آبه است که نخستین آن در سفر آبه به تهران و دومین مورد  دیدار در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل متحد بود. در هر دوی این دیدارها ژاپنی ها تلاش کردند تا نقش یک میانجی برای برقراری ارتباط میان ایران و امریکا را بازی کنند و اکنون در پی اعلام سفر غیرمنتظره رئیس جمهور باید به کارشناسان حق داد که در این باره حساس شوند.

 

منظور روحانی از امنیت کشتی رانی چیست؟

 

در دنیای سیاست هیچ چیزی بی هدف نبوده و کوچکترین اخبار می‌تواند مهم باشد، به ویژه واژه‌ها اهمیت شگفتی دارند، خاصه اینکه در پیوند با مسایل دیپلماتیک بر زبان جاری شوند، از این رو بررسی اظهارات دو طرف مساله را بهتر روشن می‌کند. رئیس جمهور به طرح  مساله امنیت کشتی‌رانی در دیدار با ژاپن اشاره کرده است، اما باید پذیرفت که برقراری چنین ترتیبات امنیتی بدون حضور امریکا آن هم با همکاری کشوری که روابط بسیار نزدیکی با واشنگتن دارد، چندان منطقی به نظر نمی‌رسد. شاید استفاده روحانی از اصطلاح کشتی رانی به نوعی یک پیام محسوب شده و نشانه‌ای باشد برای یادآوری آتش‌سوزی نفت‌کش ژاپنی در خلیج فارس. این حادثه درست در زمانی رخ داد که روابط تهران و واشنگتن در اوج تنش بود و آبه نیز برای میانجی‌گری در همین زمینه در تهران به سر می‌برد.

همچنین روحانی به صورت غیر مستقیم می‌پذیرد که روابط دوجانبه ایران و ژاپن در شرایط کنونی به دلیل تحریم‌ها آمریکا از کیفیت بالایی برخوردار نیست، پس سخن گفتن از گسترش روابط دو کشور آنگونه که علی ربیعی با شدت بر  دو جانبه بودن آن تاکید می‌کند، عنصری از واقعیت در خود نخواهد داشت. البته سخنگوی دولت در کنار این تاکید غلیظ و شدید، به نرمی اظهار می‌کند، که "سایر موضوعات مورد علاقه طرفین هم مورد بحث قرار خواهد گرفت" و البته این موضوعات مورد علاقه را به روشنی فهرست نمی‌کند! ویا می‌گویدکه آنها همیشه ابتکاراتی دارند و ما با جدیت آن را خواهیم شنید! قید جدیت در اینجا بسیار قابل تامل است.

 

تلاش ربیعی و دوستان برای ایجاد پوشش

 

در واقع ربیعی با رد ارتباط این سفر با امریکا و همچنین وجود برنامه‌ از پیش تعیین شده در این مورد، در کنار اینکه به ابتکارات طرف ژاپنی علاقه نشان می‌دهد، تلاش می‌کند تا به نوعی افکار عمومی را آماده کند، که در صورت رخ دادن اتفاقی خاص آن را به تمایل، علاقه و ابتکار طرف مقابل نسبت دهد. از سوی دیگر در صورت ایجاد نشدن گشایشی در کار، دست کم فشاری بر دولت وارد نیاید. اظهارت معاون و سخنگوی وزارت خارجه خارجه نیز روی هم رفته همین رویکرد و اهداف ربیعی را دنبال می‌کند

 

مساله حتما آمریکا و تحریم است نه روابط دوجانبه

 

سخنان وزیر نفت اما جالب‌تر است، اعلام عدم حضور زنگنه در سفر به توکیو خود نشان‌دهنده آن است که گسترش روابط دوجانبه‌ای به ویژه در عرصه اقتصادی و نفت که مهم‌ترین شاخه‌های رابطه تاریخی ایران و ژاپن به شمار می‌رود درکار نبوده و مسایل دیگری در این سفر دنبال می‌شود.

اما بخش دیگر سخنان زنگنه نیز جالب است، او با اشاره به سهم بازار و باز پس گرفتن آن در اظهارات خود دو نکته را روشن می‌کند، یکی اینکه سهم ایران از بازار نفت جهانی گرفته شده و صادرات نفت کشور کاهش شدیدی یافته است. دوم اینکه وی نسبت به بازپس گیری این سهم امیدوار است، اما به شرطی که تحریم‌ها برداشته شود. یعنی تا تحریم هست امکانی برای فروش نفت نیست و تلاش برای برداشتن آن باید نخستین گام باشد که البته به وزارت نفت ارتباطی ندارد.

به دیگر سخن زنگه در بخش دوم سخنانش هم علت عدم حضورش در سفر ژاپن را توضیح داده و هم هدف سفر را روشن کرده است!

در پایان این بررسی شاید توجه به اظهارات شینزو آبه در این زمینه از دیگران راهگشاتر باشد. درست است که نخست‌وزیر ژاپن در واکنش به درخواست سفر روحانی به توکیو تنها به فرصت بهبود شرایط در منطقه اشاره می‌کند، اما اشاره می‌کند که این وظیفه را در اثر انتظار جامعه جهانی به دلیل روابط خوبش با ایران و ائتلافش با امریکا بر عهده گرفته است! اشاره به ائتلاف ژاپن با امریکا هم نشان‌دهنده اثر و وزن واشنگتن در منطقه امنیت آن است و هم گویای آن که چنین مواردی و یک چنین سفری خواه‌ناخواه به آمریکا ربط خواهد داشت!

 

چرا دولت سفر را عادی جلوه می‌دهد؟

 

با این توضیحات می‌توان نتیجه گرفت که سفر روحانی به ژاپن، بی تردید ارتباطی با تحریم‌‌ها و آمریکا خواهد داشت و خود اینکه سفر در سطح رئیس جمهور انجام می‌شود نشان از حساسیت موضوع دارد،  اما مقامات ایرانی از آثار آن اطمینان ندارند و برای همین از اشاره به هدف و حتی تمرکز رسانه‌ای بر آن خودداری می‌کنند. در پیش گرفتن چنین رویکردی می‎‌تواند به 2 دلیل باشد، نخست اینکه آنها از استقبال طرف مقابل نسبت به گزینه‌های پیشنهادی خود مطمئن نیستند و دوم اینکه شاید این نامطمئن بودن سرچشمه‌ای از درون کشور و مناسبات قدرت حاکم بر آن داشته باشد  و همین سبب شده است که رئیس جمهور گام‌های خود به سوی کشور آفتاب تابان را با اعتماد به نفس برندارد.

به هر روی شاید عده‌ای سفر روحانی به توکیو را با هدف بهبود روابط دوجانبه و یا برای استراحت و تفریح یا تمدد اعصاب رئیس دولت قلمداد کنند، اما سر به زیر برف کردن، واقعیت‌ها را ناپدید نخواهد کرد. 

درباره نویسنده

ثبت دیدگاه